Tặng tỳ hưu cho đối tác hay dịp khai trương, bạn nên chọn một món đeo trang nhã, cỡ vừa, dễ dùng như mặt dây, khuy măng sét, móc khoá, chặn vòng nhỏ, trình bày lịch sự, kèm lời chúc làm ăn thuận lợi mà không hứa món quà sẽ mang lại tài lộc. Trước đó, bạn cần biết người nhận có được phép nhận quà không, có thích biểu tượng này không, và giá trị món quà có phù hợp với mối quan hệ không.
Trong văn hoá kinh doanh của người Việt và nhiều nơi trong khu vực, tỳ hưu thường được hiểu là biểu tượng chúc làm ăn thuận lợi. Đó là quan niệm dân gian, không có bằng chứng về tác dụng; như một lời chúc thì nó dễ hiểu và được nhiều người đón nhận. Bài này chỉ bàn món đeo; tượng tỳ hưu để bàn là mảng khác, chỉ được nhắc khi so sánh.
Người nhận có được và có muốn nhận không
Câu hỏi đầu tiên không phải tặng món gì, mà là người nhận có được phép nhận không. Cán bộ, công chức, viên chức và người có chức vụ trong cơ quan nhà nước chịu quy định chặt về nhận quà tặng: Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018 và văn bản hướng dẫn có quy định về tặng quà, nhận quà và trường hợp phải từ chối hoặc nộp lại. Tặng trang sức kim loại quý cho người đang có công việc liên quan trực tiếp tới bạn có thể đặt họ vào thế khó. Bạn nên kiểm quy định hiện hành nếu người nhận thuộc nhóm này.
Nhiều doanh nghiệp, nhất là công ty có vốn nước ngoài, có quy tắc nội bộ giới hạn giá trị quà nhân viên được nhận, có nơi yêu cầu khai báo mọi món quà. Một chiếc nhẫn vàng có thể vượt mức cho phép, trong khi một móc khoá tỳ hưu bạc hay một mặt dây nhỏ thì không. Nếu không rõ, chọn món giá trị vừa phải là an toàn cho cả hai bên.
Về sở thích, có đối tác theo tôn giáo không dùng biểu tượng dân gian, có người không thích trang sức. Với khách nước ngoài, tỳ hưu có thể là con vật lạ; kèm một tấm thiệp giải thích ngắn rằng đây là linh vật trong văn hoá Á Đông, mang ý chúc làm ăn thuận lợi, sẽ giúp món quà có nghĩa thay vì gây bối rối.
Chọn món đeo nào cho từng kiểu người nhận
Món đeo hợp với quà công việc thường nhỏ, dễ dùng, không quá riêng tư như nhẫn cần đúng ni. Bảng dưới là gợi ý:
| Người nhận | Món gợi ý | Lưu ý |
|---|---|---|
| Đối tác nam, hay mặc sơ mi công sở | Khuy măng sét tỳ hưu, kẹp cà vạt có tỳ hưu nhỏ | Chọn kiểu đơn giản, kim loại không gây dị ứng |
| Đối tác nữ | Mặt dây tỳ hưu nhỏ, charm bạc | Tránh món quá to, quá phô; hỏi khéo xem có dùng trang sức không |
| Chủ cửa hàng mới khai trương | Móc khoá tỳ hưu, chặn vòng nhỏ, mặt dây | Món dùng hằng ngày, gắn với chìa khoá cửa hàng là ý hay |
| Nhóm nhân viên đối tác | Móc khoá, charm cùng mẫu | Giá trị đều nhau, tránh người nhiều người ít |
| Khách nước ngoài | Mặt dây hoặc móc khoá kèm thiệp giải thích | Kiểm quy định mang kim loại quý qua hải quan nếu món giá trị lớn |
| Người lớn tuổi, đối tác lâu năm | Chặn vòng vàng nhỏ, vòng trầm | Hợp khi quan hệ đã thân, không phải lần đầu gặp |
Nhẫn là món khó tặng trong quan hệ công việc: cần đúng ni, và nhẫn mang nghĩa riêng tư hơn các món khác. Nếu muốn tặng nhẫn, bạn hỏi qua trợ lý, người thân của đối tác về cỡ, và kèm lời đổi được ở nơi mua.
Món đeo hay tượng: khi nào chọn gì
Dịp khai trương, nhiều người nghĩ ngay tới tượng tỳ hưu để bàn. Món đeo có những điểm riêng đáng cân nhắc:
- Món đeo nhỏ, dễ mang, không chiếm chỗ trên quầy hay bàn làm việc vốn đã chật vào ngày khai trương.
- Món đeo gắn với người nhận, theo họ đi khắp nơi; tượng gắn với nơi chốn.
- Ngày khai trương, chủ cửa hàng thường nhận nhiều hoa, tượng, tranh; một món đeo nhỏ dễ được nhớ hơn.
- Món đeo đòi hỏi bạn biết người nhận có dùng trang sức không; tượng thì ít phụ thuộc thói quen cá nhân.
- Món đeo kim loại quý giá trị cao dễ bị coi là quà riêng tư; nếu quà gửi chung cho cả công ty, một món trưng bày có thể hợp hơn.
Hai lựa chọn đều có lý. Nếu bạn quen chủ cửa hàng như một người bạn, món đeo thường ấm áp hơn; nếu quan hệ thuần công việc, quà chung cho cả cơ sở có khi phù hợp hơn.
Trình bày quà cho trang trọng mà không phô trương
Quà công việc nên có hộp chắc, lót vải, màu trang nhã. Màu đỏ, màu vàng hay được chọn dịp khai trương, Tết; dịp gặp đối tác thường ngày thì màu trầm như xanh đậm, nâu, đen sang hơn. Không cần dán giá, không cần gói quá nhiều lớp.
Bạn để phiếu mua hoặc giấy ghi chất liệu trong một phong bì riêng, có thể đưa cho trợ lý của đối tác, hoặc để trong hộp với lời nhắn "nếu không vừa có thể đổi ở nơi mua". Nhiều người ngại để phiếu vì sợ lộ giá; thực ra phiếu ghi chất liệu, trọng lượng là cách thể hiện món quà nghiêm túc, và bạn có thể nhờ nơi bán in phiếu không ghi giá nếu họ hỗ trợ.
Với doanh nghiệp tặng quà, bộ phận kế toán thường cần hoá đơn để hạch toán chi phí. Bạn hỏi nơi bán có xuất hoá đơn không trước khi đặt, và hỏi kế toán của công ty mình về cách ghi nhận khoản quà tặng theo quy định hiện hành.
Lời chúc khai trương, gặp đối tác: viết sao cho đúng mực
Chúc việc, không hứa kết quả. Ví dụ giả định: "Chúc cửa hàng mới đông khách quen, anh chị vững tay và vui với công việc." Câu này chúc mà không khẳng định món quà làm ra điều gì.
Nhắc tới tỳ hưu như một biểu tượng. Ví dụ giả định: "Tỳ hưu trong văn hoá dân gian là lời chúc làm ăn thuận lợi; gửi anh món nhỏ này như lời chúc ấy." Người nhận hiểu ý, không bị gán niềm tin.
Gắn với mối quan hệ. Ví dụ giả định: "Cảm ơn chị đã đồng hành cùng bên em suốt dự án; mong còn nhiều dịp hợp tác." Đây thường là phần người nhận nhớ nhất.
Tránh. Những câu như "đeo vào là hút tiền", "giữ của cho anh", "trấn được người xấu". Chúng không đúng sự thật, và với người không tin còn có thể gây khó chịu.
Với khách nước ngoài. Một câu giải thích ngắn bằng ngôn ngữ của họ về tỳ hưu như linh vật văn hoá, kèm lời cảm ơn hợp tác, là đủ.
Tặng nhân dịp khai trương: thời điểm và cách trao
Ngày khai trương, chủ cửa hàng bận đón khách, đón lân, nhận hoa, nên món đeo nhỏ dễ bị để lẫn. Bạn có thể trao trực tiếp vào lúc bớt đông, kèm một câu chúc ngắn, hoặc gửi trước một hai ngày để chủ cửa hàng có thể đeo trong ngày mở cửa nếu muốn. Gửi sau vài ngày, kèm lời hỏi thăm việc buôn bán tuần đầu, cũng là cách được nhớ lâu.
Nếu bạn biết chủ cửa hàng có tục lệ riêng cho ngày khai trương, như ai là người mở hàng, nên tặng gì, kiêng gì, hãy tôn trọng. Một số người kiêng nhận đồ sắc nhọn, đồ màu đen vào ngày đầu; hỏi khéo qua người thân của họ trước sẽ tránh được sự khó xử.
Đừng biến món quà thành lời mời mua hàng hay giới thiệu dịch vụ khai quang. Quà là quà; nếu bạn có kinh doanh liên quan, nói chuyện đó vào dịp khác.
Tặng cho cả nhóm, cả công ty: giữ công bằng và gọn
Khi tặng quà cho nhiều người cùng lúc, như cả nhóm dự án của đối tác hay nhân viên cửa hàng mới mở, điều quan trọng nhất là đều tay. Món của trưởng nhóm có thể khác về kiểu, nhưng chênh lệch giá trị quá xa giữa các thành viên dễ tạo cảm giác phân biệt. Nhiều doanh nghiệp chọn cùng một mẫu móc khoá hoặc charm tỳ hưu cho mọi người, trưởng nhóm thêm một tấm thiệp viết tay.
Đặt nhiều món cùng mẫu, bạn nên đặt sớm, xem mẫu thật trước khi chốt số lượng, và kiểm từng món khi nhận vì hàng đúc loạt mỗi con một khác. Hỏi nơi bán có hộp đồng bộ không, có thể in phiếu chất liệu kèm từng hộp không. Món có lỗi nhỏ như rỗ, mờ chi tiết nên đổi trước khi trao, đừng để người nhận phát hiện.
Nếu tặng kèm tên công ty, cân nhắc cách thể hiện: khắc nhỏ ở mặt sau, in trên hộp hoặc thiệp thay vì khắc to lên món, để người nhận có thể đeo trong đời thường mà không như đeo quà quảng cáo.
Những sai lầm hay gặp khi tặng tỳ hưu làm quà công việc
Một vài tình huống dễ làm món quà mất điểm, dù người tặng có ý tốt:
- Chọn món quá to, quá nặng để thể hiện sự hào phóng, khiến người nhận không đeo được ở chỗ làm.
- Tặng nhẫn đoán cỡ cho người mới quen, món không vừa mà người nhận ngại đi đổi.
- Kèm lời quảng cáo về tác dụng, như món "đã khai quang", "hút tài lộc", làm người không tin thấy khó chịu và người tin thấy bị áp đặt.
- Không hỏi trước về tôn giáo, sở thích, để người nhận phải khó xử khi nhận một biểu tượng họ không dùng.
- Tặng món giá trị lớn cho người có quy định hạn chế nhận quà, đặt họ vào thế phải từ chối hoặc nộp lại.
- Quên phiếu, quên lời nhắn đổi trả, để món không vừa nằm mãi trong ngăn kéo.
- Tặng món kim loại mạ rẻ nhưng giới thiệu như vàng, bạc; người nhận đeo vài tuần thấy bong màu, quà phản tác dụng.
Phần lớn những sai lầm này tránh được bằng một câu hỏi trước với người thân, trợ lý hoặc đồng nghiệp của người nhận. Quà công việc thành công khi người nhận dùng được và nhớ tới bạn mỗi lần dùng.
Câu hỏi thường gặp
Tặng tỳ hưu vàng cho đối tác có bị coi là hối lộ không?
Tuỳ người nhận, giá trị món và hoàn cảnh. Với người có chức vụ trong cơ quan nhà nước đang giải quyết việc liên quan tới bạn, món giá trị lớn có thể vi phạm quy định về tặng quà và nhận quà. Bạn nên kiểm quy định hiện hành, chọn món giá trị vừa phải và tặng công khai.
Khách nước ngoài có hiểu ý nghĩa tỳ hưu không?
Nhiều người không biết. Bạn kèm một tấm thiệp ngắn bằng ngôn ngữ của họ giải thích đây là linh vật trong văn hoá Á Đông, thường được dùng như lời chúc làm ăn thuận lợi. Như vậy món quà có câu chuyện, không bị hiểu nhầm là con rồng hay con sư tử.
Tặng khuy măng sét tỳ hưu có quá cá nhân không?
Khuy măng sét là món đeo công sở, không quá riêng tư như nhẫn. Nó hợp với đối tác nam hay mặc sơ mi tay cài khuy. Nếu không chắc người nhận có dùng loại sơ mi này, móc khoá hoặc kẹp cà vạt là lựa chọn an toàn hơn.
Quà khai trương nên tặng một con tỳ hưu hay một đôi?
Với tượng, nhiều người chuộng một đôi; với món đeo, một con trên chặn vòng, mặt dây là phổ biến. Đây là thói quen bày biện và quan niệm dân gian, không có quy định đúng sai. Bạn chọn theo kiểu món và sở thích của người nhận.
Có nên ghi giá trị món quà trong thiệp không?
Không nên. Thiệp chỉ cần lời chúc và tên người tặng. Thông tin chất liệu, trọng lượng nếu cần để trong phiếu riêng, giúp người nhận đổi, sửa khi cần mà không biến món quà thành chuyện tiền bạc.