Một mặt dây chuyền tỳ hưu đẹp khi cỡ mặt cân với khuôn người, độ dài dây đưa mặt đến đúng chỗ bạn muốn trên ngực, và khoen treo đặt đúng trọng tâm để con thú nằm thẳng, không lật ngửa. Ba điều này quan trọng hơn chất liệu khi bạn đứng trước gương.
Bài này bàn chuyện hình dáng và cách đeo, áp dụng chung cho mặt dây tỳ hưu bằng kim loại, đá, gỗ hay trầm. Phần khoen, móc treo theo từng chất liệu đã có ở các mục chất liệu của trang. Các số đo dây dưới đây là khoảng tham khảo phổ biến, có thể lệch tuỳ nơi bán.
Các kiểu mặt dây tỳ hưu hay gặp
Kiểu phổ biến nhất là con tỳ hưu tròn khối treo ngang: con thú nằm như đang bước đi, dây xỏ qua một khoen trên lưng hoặc xỏ thẳng qua lỗ dọc thân. Khi đeo, người đối diện thấy con thú nhìn nghiêng. Kiểu này cần khoen treo đúng trọng tâm, nếu không con thú sẽ chúc đầu hoặc chúc đuôi.
Kiểu thứ hai là con tỳ hưu treo dọc, đầu hướng lên hoặc hướng xuống, thường gặp ở mặt đá, mặt ngọc chạm theo khối dài. Kiểu này gọn hơn trên ngực, ít chiếm bề ngang, hợp với người vai hẹp.
Kiểu thứ ba là phù điêu: con tỳ hưu chạm nổi trên một mặt tròn, mặt chữ nhật hoặc thẻ bài. Mặt phẳng nên nằm áp ngực, ít lật, không cấn khi mặc áo sơ mi. Kiểu này hợp với người đeo trong áo cả ngày.
Ngoài ra có mặt dây con tỳ hưu ôm một viên đá tròn, mặt dây ghép tỳ hưu với đồng tiền, và mặt dây nhiều con nhỏ trên một khung. Càng nhiều thành phần, mặt càng nặng và càng dễ lật; khi chọn, bạn chú ý khoen treo nằm ở đâu.
Độ dài dây và chỗ mặt dây rơi xuống
Độ dài dây quyết định mặt tỳ hưu nằm ở đâu trên ngực. Bảng dưới là các độ dài hay gặp và vị trí tương ứng trên một người vóc trung bình; người cổ to, vai rộng sẽ thấy mặt nằm cao hơn.
| Độ dài dây (khoảng) | Mặt dây rơi đến đâu | Hợp với | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| 40–42 cm | Quanh xương quai xanh | Nữ dáng nhỏ, áo cổ rộng | Mặt to ở độ dài này trông nặng cổ |
| 45 cm | Ngay dưới xương quai xanh | Phần lớn phụ nữ, áo cổ tròn | Độ dài phổ biến của dây nữ |
| 50 cm | Dưới quai xanh vài phân, ngang cổ áo sơ mi mở một khuy | Nam vóc nhỏ, nữ thích mặt thấp hơn | Mặt hay lộ ra khi cúi |
| 55 cm | Giữa ngực trên | Phần lớn nam giới | Đeo trong áo thì mặt không cấn cổ |
| 60 cm trở lên | Giữa ngực hoặc thấp hơn | Nam vóc lớn, mặt to, đeo ngoài áo | Dây dài dễ đung đưa, va mặt bàn khi cúi |
Cách thử khi chưa có dây: lấy một sợi dây vải hoặc dây giày, quàng quanh cổ, kéo xuống tới chỗ bạn muốn mặt nằm, đánh dấu, rồi đo chiều dài sợi dây. Con số đó gần với độ dài dây bạn cần, cộng thêm một chút cho phần khoen và mặt.
Nhớ rằng mặt dây cũng có chiều cao. Một mặt dài 3 cm sẽ kéo điểm thấp nhất xuống thêm 3 cm so với chỗ dây gặp khoen. Khi chọn độ dài, bạn tính vị trí của cả con thú chứ không chỉ chỗ khoen.
Cỡ mặt theo khuôn người và cổ áo
Mặt dây to hay nhỏ không có chuẩn, nhưng tỷ lệ với khuôn người quyết định nó nhìn nặng hay nhẹ. Người vóc nhỏ, cổ thon đeo mặt tỳ hưu to bằng ngón cái sẽ thấy mặt chiếm cả vùng ngực trên. Người vai rộng, cổ to đeo một con tỳ hưu bé xíu thì gần như không ai thấy.
Cổ áo hay mặc cũng ảnh hưởng. Áo sơ mi cài khuy đến cổ thì mặt dây nằm trong áo, mặt to sẽ cộm lên thành một khối dưới vải. Áo cổ tròn, cổ chữ V để lộ vùng ngực trên, mặt dây là điểm nhìn chính, khi đó cỡ vừa phải và dáng rõ nét quan trọng hơn. Áo dài cổ cao thường che kín, nhiều người đeo dây ngắn để mặt lộ ra trên cổ áo hoặc đeo dây dài để mặt nằm hẳn bên trong.
Độ dày của mặt cũng đáng để ý như chiều dài, chiều rộng. Một con tỳ hưu tròn khối dày nhô khỏi ngực khá nhiều, đeo trong áo mỏng nhìn rất rõ. Mặt phù điêu mỏng ít lộ hơn hẳn.
Ví dụ giả định: một người đàn ông vóc trung bình, hay mặc sơ mi đi làm, đeo dây 55 cm trong áo. Mặt phù điêu cao khoảng 2,5–3 cm sẽ gọn, không cộm. Nếu người đó muốn đeo ngoài áo thun dịp cuối tuần, một con tròn khối dài khoảng 3–4 cm sẽ thấy rõ dáng hơn.
Vì sao mặt tỳ hưu hay lật, xoắn và cách khắc phục
Khoen đặt lệch trọng tâm. Con tỳ hưu treo ngang có đầu to, đuôi nhỏ. Nếu khoen nằm đúng giữa lưng, phần đầu nặng hơn sẽ chúc xuống. Thợ làm kỹ đặt khoen lệch về phía đầu một chút để con thú nằm ngang. Khi thử, bạn treo mặt lên ngón tay hoặc lên dây, nhìn xem con thú có nằm thẳng không.
Một điểm treo hay hai điểm treo. Mặt treo một khoen dễ xoay quanh trục dây, có lúc quay lưng ra ngoài. Mặt xỏ dây qua lỗ dọc thân, hoặc có hai khoen ở đầu và đuôi, giữ được hướng tốt hơn nhiều.
Dây quá mảnh so với mặt. Dây mảnh dễ xoắn, mặt nặng kéo dây vặn lại. Dây có độ dày tương xứng với mặt, đặc biệt các kiểu xích dẹt, ít xoắn hơn dây tròn mảnh.
Khoen quá rộng. Khoen rộng hơn dây nhiều thì mặt trượt qua lại trên dây, lệch về một bên cổ. Khoen vừa với dây giữ mặt ở giữa.
Mặt lưng tròn. Mặt có lưng tròn khi áp ngực sẽ lăn qua lăn lại. Mặt có lưng phẳng hoặc hơi lõm nằm yên hơn.
Chọn dây đi kèm mặt tỳ hưu
Mặt tỳ hưu thường được bán rời hoặc kèm một sợi dây mặc định, và sợi dây mặc định chưa chắc hợp với cách đeo của bạn. Có hai nhóm dây chính. Nhóm thứ nhất là dây sợi: dây dù, dây sáp, dây lụa, dây da, thường đi với mặt đá, mặt gỗ, mặt trầm. Dây sợi êm cổ, nhẹ, dễ thay, nhưng thấm mồ hôi, sờn dần và nên thay định kỳ. Nhiều dây sợi có nút rút ở sau gáy để chỉnh độ dài.
Nhóm thứ hai là dây xích kim loại, đi với mặt kim loại hoặc mặt đá có khoen kim loại. Xích có nhiều kiểu mắt: mắt tròn, mắt dẹt, mắt bện. Mắt dẹt ít xoắn hơn, mắt bện mềm và rủ đẹp nhưng khó làm sạch kẽ. Xích càng mảnh thì càng dễ đứt khi bị giật mạnh, mà mặt tỳ hưu tròn khối lại hay móc vào đồ vật. Vì vậy, với mặt nặng, bạn chọn xích có độ dày tương xứng chứ không chọn sợi mảnh nhất cho thanh thoát.
Khoá dây là chỗ cần xem kỹ. Khoá tôm phổ biến, chắc nếu lò xo còn tốt; khoá móc chữ S tiện nhưng dễ tuột khi bị kéo. Bạn bấm thử khoá vài lần ở quầy, xem lò xo có bật lại dứt khoát không. Khoá nằm phía sau gáy, mặt nặng phía trước có thể kéo khoá trượt ra trước ngực sau một lúc; dây có độ ma sát vừa phải và mặt không quá nặng sẽ giảm chuyện này.
Một mẹo nhỏ: nếu bạn muốn đổi độ dài theo trang phục, có thể mua một đoạn dây nối ngắn để lắp thêm khi cần, thay vì mua hai sợi dây.
Đeo trong áo hay ngoài áo, đeo khi ngủ, khi tập
Đeo trong áo giúp mặt ít va đập, ít trầy, phù hợp với nơi làm việc yêu cầu trang phục gọn. Bất tiện là mồ hôi và da tiếp xúc liên tục, mặt kim loại xỉn nhanh hơn, mặt đá có thể bám dầu da, mặt gỗ hoặc trầm hút mồ hôi. Bạn lau mặt định kỳ theo chất liệu; cách làm sạch từng loại có ở mục giữ gìn của trang.
Đeo ngoài áo khoe được dáng con thú nhưng mặt dễ va vào mép bàn khi bạn cúi, dễ móc vào dây túi xách, dây an toàn trên xe. Mặt nhiều sừng nhọn có thể làm sờn vải áo len.
Khi ngủ, nhiều người thấy vướng vì dây xoắn, mặt cấn khi nằm nghiêng, dây có thể bị kéo đứt khi trở mình. Về thực tế, tháo ra khi ngủ giúp dây bền hơn. Có lời truyền dân gian về chuyện đeo hay không đeo tỳ hưu khi ngủ; đó là quan niệm, không có bằng chứng, mục quan niệm dân gian của trang có bài riêng.
Khi tập thể thao, chạy, chơi bóng, nâng tạ, mặt dây đung đưa đập vào ngực, dây có thể vướng tay hoặc vướng thiết bị. Tháo ra trước khi tập là cách an toàn hơn. Nếu vẫn muốn đeo, chọn dây ngắn hơn và mặt nhỏ, nhẹ, đeo trong áo.
Thử mặt dây tỳ hưu trước gương: các bước
Mặt dây khác nhẫn ở chỗ bạn ít khi nhìn thấy nó trực tiếp; người khác nhìn thấy nhiều hơn bạn. Vì vậy hãy thử trước gương:
- Mặc chiếc áo bạn hay mặc nhất khi định đeo, chứ không thử trên áo thun ở cửa hàng nếu bạn đi làm bằng sơ mi.
- Đeo dây vào, đứng cách gương khoảng hai bước, nhìn tổng thể trước rồi mới nhìn gần.
- Kiểm con thú có nằm thẳng không, có chúc đầu, có quay lưng ra ngoài không.
- Cúi người như khi buộc dây giày: mặt có đập vào cằm, có lộ ra ngoài cổ áo không.
- Đi lại vài bước, quay người: mặt có đung đưa nhiều, dây có xoắn không.
- Nếu đeo trong áo, nhìn nghiêng xem mặt có cộm lên dưới vải không.
- Hỏi người bán đổi thử dây khác độ dài nếu chưa ưng, vì đổi dây thường dễ hơn đổi mặt.
Một mặt dây tỳ hưu thường được đeo nhiều năm. Dành mười phút thử kỹ ở quầy giúp bạn tránh mua một món chỉ đẹp khi nằm trong hộp nhung.
Câu hỏi thường gặp
Nam giới nên đeo dây chuyền tỳ hưu dài bao nhiêu?
Nhiều nam giới vóc trung bình chọn dây khoảng 55 cm, mặt rơi xuống giữa ngực trên, đeo trong áo không cấn cổ. Người cổ to, vai rộng hoặc muốn đeo ngoài áo thường chọn 60 cm trở lên. Bạn thử bằng một sợi dây vải trước khi chọn.
Mặt tỳ hưu treo ngang bị chúc đầu thì sửa được không?
Thường sửa được. Nguyên nhân là khoen đặt chưa đúng trọng tâm, phần đầu nặng hơn đuôi. Thợ có thể dời khoen, thêm khoen thứ hai, hoặc đổi sang kiểu xỏ dây qua thân. Với mặt đá, ngọc thì khó can thiệp hơn vì phải khoan lại.
Đeo mặt dây tỳ hưu trong áo hay ngoài áo tốt hơn?
Trong áo ít va đập, gọn với trang phục công sở, nhưng tiếp xúc mồ hôi nhiều hơn nên cần lau định kỳ. Ngoài áo khoe dáng nhưng dễ va mép bàn và móc dây túi. Không có cách nào đúng hơn, bạn chọn theo trang phục và công việc.
Mặt dây tỳ hưu to có hợp với nữ không?
Hợp hay không tuỳ vóc người và cổ áo. Người vóc nhỏ đeo mặt to ở dây ngắn dễ trông nặng cổ; đổi sang dây dài hơn để mặt nằm thấp xuống ngực sẽ cân hơn. Áo cổ rộng, cổ V hợp với mặt có dáng rõ, áo cổ cao hợp mặt nhỏ.
Có nên đeo mặt dây tỳ hưu khi ngủ không?
Về thực tế, tháo ra khi ngủ giúp dây không bị xoắn, không bị kéo đứt khi trở mình và mặt không cấn khi nằm nghiêng. Có các lời truyền về chuyện này, đó là quan niệm dân gian; bạn quyết định theo cảm giác thoải mái của mình.
Mặt dây tỳ hưu cứ trượt lệch sang một bên cổ là vì sao?
Thường do khoen quá rộng so với dây, mặt trượt tự do, hoặc dây quá mảnh nên dễ xoắn. Đổi khoen vừa hơn hoặc đổi sang dây dày hơn một chút, kiểu xích dẹt, sẽ giữ mặt ở giữa ngực tốt hơn.