Khi được tặng tỳ hưu mà không vừa hoặc không thích, bạn nên kiểm món trước (chất liệu, cỡ, tình trạng), rồi chọn một trong các hướng: đổi cỡ hoặc đổi kiểu ở nơi mua nếu còn thời hạn, nhờ thợ nới ni, chuyển chặn vòng thành mặt dây, đúc lại món vàng bạc thành kiểu khác, hoặc cất giữ như một kỷ niệm. Với người tặng, một lời cảm ơn chân thành và vài câu nói khéo thường giữ được tình cảm tốt hơn là đeo gượng hay giấu biệt.
Bài dành cho người vừa nhận một chiếc nhẫn, chiếc vòng, mặt dây tỳ hưu từ người thân, bạn bè, đối tác và đang băn khoăn làm gì với nó. Bài không phán việc đeo hay không đeo tỳ hưu có ảnh hưởng gì: đó là quan niệm dân gian, không có bằng chứng, và bạn có quyền đeo hoặc không theo niềm tin, sở thích của mình.
Kiểm món quà trước khi quyết
Trước khi tính đổi hay sửa, bạn nên biết rõ mình đang cầm món gì:
- Xem trong hộp có phiếu, giấy ghi chất liệu, giấy giám định, thẻ bảo hành không; chụp ảnh lại.
- Tìm ký hiệu khắc trên món: tuổi vàng, ký hiệu bạc, dấu nơi làm.
- Đeo thử: nhẫn qua khớp có khó không, vòng có lỏng, có chật không, mặt dây treo ở đâu.
- Nhìn kỹ dưới đèn: sừng, đuôi, khoen, đá mắt có chắc không, có lỗi chế tác không.
- Nếu không có giấy tờ và bạn muốn biết chất liệu, mang đến một tiệm vàng bạc hoặc nơi kiểm định nhờ xem.
Biết món làm bằng gì giúp bạn chọn hướng xử lý. Một chặn vàng 18K có thể nới, đúc lại, đổi kiểu; một vòng đá ép bột dây chun thì gần như chỉ đeo hoặc cất. Nếu món còn mới và có phiếu, khả năng đổi ở nơi mua cao hơn nhiều.
Nếu hộp không có phiếu mà bạn đủ thân với người tặng, hỏi nơi mua là điều bình thường, nhất là khi bạn nói rõ mục đích là đổi cỡ để đeo được. Nhiều tiệm chỉ cần thông tin ngày mua, tên người mua để tra lại hoá đơn. Thời hạn đổi thường ngắn, nên quyết sớm trong vài ngày đầu vẫn hơn để lâu.
Không vừa: đổi ở nơi mua hay nhờ thợ
Nếu có phiếu và còn trong thời hạn, cách gọn nhất là đổi cỡ ở nơi mua. Bạn nói với người tặng một cách tự nhiên: "Món đẹp lắm, nhưng nhẫn hơi chật, mình mang đổi cỡ nhé, phiếu có trong hộp không?" Đa số người tặng sẽ vui vì món quà được dùng thật, hơn là bị cất đi vì không vừa.
Nếu không có phiếu hoặc quá hạn, thợ vàng bạc có thể nới hoặc thu ni nhẫn trơn đai, thay dây vòng cho rộng hoặc hẹp hơn, đổi độ dài dây chuyền. Nhẫn tỳ hưu đúc liền khối có hoa văn ôm đai thì khó nới hơn; hỏi thợ mức nới được trước khi để lại. Vòng hạt dây chun thì thêm bớt hạt là xong, chỉ cần tìm được hạt cùng loại.
Với vòng kiềng, lắc tay có khoá, độ dài chỉnh được ở khoá hoặc bằng cách thêm bớt mắt xích. Đây là việc nhỏ ở tiệm, không làm thay đổi kiểu dáng món quà.
Không hợp gu: các hướng chuyển kiểu
Có khi món vừa tay nhưng bạn không thích kiểu đeo đó. Bảng dưới gợi ý các hướng chuyển phổ biến:
| Món nhận được | Có thể chuyển thành | Lưu ý |
|---|---|---|
| Chặn tỳ hưu trên vòng hạt | Mặt dây chuyền, charm trên lắc tay | Nhờ thợ gắn khoen hoặc lót ống; kiểm lỗ xỏ đủ chắc |
| Nhẫn tỳ hưu bản to | Mặt dây (cắt bỏ đai, gắn khoen) | Việc này không đảo ngược được; hỏi kỹ trước |
| Mặt dây tỳ hưu to | Móc khoá, móc túi xách | Hợp khi bạn thích món nhưng không thích đeo lên cổ |
| Vòng đá chặn tỳ hưu | Chuỗi treo trong xe, treo cạnh bàn làm việc | Tuỳ quy định an toàn khi lái xe; đừng treo che tầm nhìn |
| Món vàng, bạc không hợp hẳn | Đúc lại thành kiểu khác | Mất công và một ít hao hụt; giữ được phần kim loại |
Trước khi chuyển kiểu một món quà, bạn nghĩ tới người tặng: nếu họ hay gặp bạn, họ có thể hỏi về món quà. Chuyển thành món bạn dùng thường xuyên, như móc khoá hay mặt dây, lại giúp họ thấy món quà vẫn ở bên bạn.
Không hợp niềm tin: tôn trọng cả mình và người tặng
Có người được tặng tỳ hưu nhưng theo một tôn giáo không dùng biểu tượng dân gian, hoặc đơn giản không muốn đeo vật gắn với quan niệm may mắn. Bạn không có nghĩa vụ phải đeo. Người tặng thường chọn tỳ hưu như một lời chúc tốt đẹp, không phải để áp đặt niềm tin; hiểu điều đó giúp bạn nhận quà mà không thấy khó chịu.
Bạn có thể giữ món như một kỷ niệm, cất trong hộp cùng những món quà khác. Với vàng, bạc, bạn có thể nhờ thợ đúc lại thành một kiểu không mang hình tỳ hưu, như một chiếc nhẫn trơn, một mặt dây hình học, vẫn giữ được phần kim loại người tặng đã gửi. Nếu người tặng là người thân, nói với họ một cách nhẹ nhàng thường tốt hơn để họ tự phát hiện.
Ngược lại, nếu người tặng kèm lời "món này đã được làm lễ, đừng cho ai chạm vào", bạn có thể tôn trọng lời dặn khi ở trước mặt họ mà không cần phải tin theo. Đó là quan niệm dân gian, không có bằng chứng; với bạn, nó chỉ là một món trang sức có câu chuyện riêng.
Nói chuyện với người tặng: vài tình huống
Họ hỏi sao không thấy bạn đeo. Nói thật nhẹ nhàng: "Món đẹp nhưng mình làm việc tay nhiều, sợ va gãy nên để dành dịp đi chơi." Câu này đúng với nhiều người và không làm ai buồn.
Bạn muốn đổi kiểu. Hỏi trước: "Mình thích con tỳ hưu này lắm, mà đeo vòng hay vướng đồng hồ, mình chuyển thành mặt dây được không?" Người tặng được hỏi ý thường vui hơn là biết sau.
Món bị hỏng sau ít ngày. Báo cho người tặng nếu họ còn giữ phiếu, vì có thể còn bảo hành ở nơi mua. Đừng ngại; lỗi chế tác không phải lỗi của ai trong hai bạn.
Bạn không thể nhận vì quy định công việc. Cảm ơn, giải thích ngắn rằng nơi làm việc của bạn có quy định về quà tặng, và trả lại một cách lịch sự. Nếu đã nhận rồi mới biết, làm theo hướng dẫn của cơ quan về việc nộp lại hoặc khai báo.
Bạn muốn tặng lại cho người khác. Đây là chuyện tế nhị. Nếu quyết định tặng lại, ít nhất đừng tặng cho người quen chung với người tặng ban đầu, và nói thật với người nhận mới nếu họ hỏi nguồn gốc.
Cảm ơn và đáp lễ
Một món trang sức thường là quà có chủ đích, người tặng đã nghĩ về bạn khi chọn. Dù không ưng món, một lời cảm ơn cụ thể vẫn nên có: cảm ơn vì đã nhớ tới dịp của bạn, vì đã chọn món kỹ, vì lời chúc đi kèm. Với người lớn tuổi, một tấm ảnh bạn đeo món quà, gửi qua tin nhắn, thường làm họ vui hơn mọi lời nói.
Về đáp lễ, nhiều gia đình Việt có thói quen tặng lại một món quà vào dịp sau, không nhất thiết là tỳ hưu, không nhất thiết cùng giá trị. Với đối tác, một lời cảm ơn bằng văn bản và một món quà nhỏ dịp lễ, Tết tiếp theo là đủ; không cần đáp lễ ngay lập tức, vì như vậy dễ biến quà thành trao đổi.
Nếu món quà có giá trị quá lớn so với mối quan hệ, bạn có thể thấy áp lực. Khi đó, nói thật cảm nhận của mình với người tặng, hoặc nhờ người thân trong gia đình tư vấn cách xử lý, thường nhẹ nhõm hơn là giữ trong lòng.
Khi người tặng đã đi xa: món quà thành kỷ vật
Có những món tỳ hưu được tặng bởi người nay đã không còn, hoặc đã ở rất xa: ông bà, cha mẹ, một người bạn cũ. Khi đó, câu hỏi không còn là vừa hay không vừa, thích hay không thích, mà là giữ món ra sao cho xứng với ký ức. Nhiều người chọn đeo dù món không hẳn hợp gu, vì đeo là một cách nhớ.
Nếu món không đeo được vì cỡ hay vì quá nặng, bạn có thể nhờ thợ chỉnh lại ở mức tối thiểu: nới nhẫn, thay dây, gắn khoen để thành mặt dây, giữ nguyên con tỳ hưu. Hạn chế đánh bóng mạnh hay chạm lại, vì những vết mòn trên món là dấu vết của người đã đeo trước bạn. Với món cần đúc lại, bạn có thể giữ một phần nhỏ nguyên trạng, như chính con tỳ hưu, và chỉ làm mới phần đai, phần dây.
Ghi lại câu chuyện của món, ai tặng, dịp nào, người ấy đã nói gì khi trao, rồi cất cùng món. Một món trang sức nhỏ có thêm vài dòng ký ức sẽ có ý nghĩa với người sau hơn mọi lời giải thích về hình tượng.
Giữ món quà cho lâu, dù đeo hay không
Món không đeo vẫn cần được giữ đúng cách: làm sạch, lau khô, cất riêng trong túi vải hoặc ngăn hộp, tránh ẩm và hoá chất. Bạc cất lâu nên cho vào túi kín; trầm, gỗ cần chỗ thoáng vừa. Vòng dây chun nếu không đeo thì khi lấy ra đeo nên thử độ đàn hồi, có khi phải thay dây.
Bạn nên lưu ảnh món, ảnh phiếu, kèm ghi chú ai tặng, dịp nào. Nhiều năm sau, những dòng ghi chú này giúp bạn nhớ câu chuyện của món quà, và giúp con cháu biết món đến từ đâu nếu bạn để lại cho chúng.
Nếu bạn quyết định không giữ, như bán lại phần vàng bạc, bạn nên làm sau khi đã bình tâm suy nghĩ, không vội trong lúc giận hay lúc cần tiền gấp. Món đã nấu lại thì không lấy lại được, còn món giữ trong hộp thì lúc nào cũng còn đó để bạn quyết lại.
Câu hỏi thường gặp
Đổi món quà tỳ hưu mà không nói với người tặng có được không?
Bạn có quyền làm, nhưng nếu người tặng là người thân hay gặp, họ có thể nhận ra. Nói trước một câu nhẹ nhàng thường giữ được tình cảm tốt hơn. Với quà từ đối tác ít gặp, đổi cỡ để dùng được mà không thay kiểu thì không cần báo.
Đúc lại tỳ hưu vàng được tặng có bị mất nhiều vàng không?
Đúc lại sẽ có một ít hao hụt khi nấu và tiền công làm món mới. Lượng hao tuỳ tiệm và kiểu món. Bạn hỏi thợ trước mức hao, cân món trước khi giao và nhờ ghi lên biên nhận để biết phần vàng còn lại.
Không tin tỳ hưu thì có nên nhận quà tỳ hưu không?
Bạn có thể nhận như nhận một món trang sức hoặc một lời chúc. Người tặng thường không đòi bạn phải tin. Nếu thấy không thoải mái, bạn giữ làm kỷ niệm, chuyển kiểu, hoặc đúc lại thành món khác với vàng, bạc.
Được tặng tỳ hưu không có giấy tờ thì kiểm thế nào?
Mang đến tiệm vàng bạc có máy kiểm tuổi nếu là kim loại, hoặc nơi kiểm định đá quý nếu là đá, ngọc. Nhiều tiệm kiểm nhanh. Có kết quả rồi, bạn mới biết nên sửa, đổi kiểu hay giữ nguyên.
Tặng lại món tỳ hưu mình được tặng có bị coi là xui không?
Có người kiêng việc tặng lại vì cho là "chuyển lộc" đi nơi khác; đó là quan niệm dân gian, không có bằng chứng. Điều đáng nghĩ hơn là phép lịch sự với người tặng ban đầu và sự thật thà với người nhận mới.